- અંકિત દેસાઈ

સમયના પ્રવાહ સાથે સમાજમાં ઘણી બધી વ્યાખ્યા  બદલાતી રહી છે, પરંતુ જે એક સંકલ્પના વિશે હંમેશાં ચર્ચા થતી રહી છે તે છે ‘જેન્ટલમેન’. વર્ષો પહેલાં  જેન્ટલમેન હોવું એટલે સૂટ-બૂટ પહેરવા, હાથમાં લાકડી રાખવી, ટોપી પહેરવી અને અંગ્રેજી શિષ્ટાચારનું પાલન કરવું એવું મનાતું હતું, પરંતુ 21મી સદીના ત્રીજા દાયકામાં જેન્ટલમેનની આ ભૌતિક વ્યાખ્યા સાવ ભુંસાઈ ગઈ છે. આજે જેન્ટલમેન હોવું એ કોઈ પોશાક કે દેખાવનો વિષય નથી, પરંતુ તે એક ગહન આંતરિક ગુણધર્મ, વર્તન અને ખાસ કરીને બદલાતા સમય સાથે પોતાની માનસિકતાને અનુકૂળ કરવાની ક્ષમતાનો વિષય છે. 

આધુનિક જેન્ટલમેન એ છે જે પોતાના વારસામાં મળેલા ગૌરવને જાળવી રાખે છે અને સાથે સાથે સ્ત્રી સમાનતા, ભાવનાત્મક સમજણ અને સામાજિક જવાબદારીના નવા માપદંડોને સહર્ષ સ્વીકારે છે.

આજના યુગમાં જેન્ટલમેન હોવાની પ્રથમ શરત તેની ‘સંવેદનશીલતા’ છે. જૂના જમાનામાં પુરુષાર્થ એટલે કઠોરતા, પથ્થર જેવું મન અને લાગણીઓનું પ્રદર્શન ન કરવું એવું ગણાતું. ‘પુરુષને ક્યારેય દર્દ ન થાય’ એવાં ખોટાં સૂત્રોએ વર્ષો સુધી પુરુષોને કુદરતી લાગણીઓથી વંચિત રાખ્યા,  પરંતુ આધુનિક જેન્ટલમેન આ દેખીતી મજબૂતીના ખોટા મુખવટાને ઉતારી ફેંકે છે. તે સમજે છે કે રડવું, ડરવું કે પોતાની નબળાઈ સ્વીકારવી એ કાયરતા નથી, પણ માનવીય સહજતા છે. તે પોતાના પરિવાર સામે, પોતાના જીવનસાથી સામે પોતાની મૂંઝવણો વ્યક્ત કરતા અચકાતો નથી. તેની આ ઇમોશનલ ઇન્ટેલિજન્સ તેને અન્યો કરતાં અલગ પાડે છે. તે માત્ર બોલવામાં જ નહીં, પણ સાંભળવામાં પણ માહેર હોય છે. કોઈની વાતને પૂરી સાંભળવી, તેને સમજવી અને પછી જ પ્રતિભાવ આપવો એ આજના સમયમાં એક દુર્લભ કળા છે, જે એક સાચો જેન્ટલમેન આત્મસાત કરે છે.

બીજું મહત્ત્વનું પાસું છે સ્ત્રીઓ પ્રત્યેનો દ્રષ્ટિકોણ. આધુનિક જેન્ટલમેન માટે સ્ત્રી સન્માન એ માત્ર ઘરના ઊંબરા સુધી મર્યાદિત નથી. તે સ્ત્રીને માત્ર એક ‘રક્ષણ આપવાની વસ્તુ’ તરીકે નથી જોતો, પણ એક સમાન ભાગીદાર તરીકે જુએ છે. તે સ્ત્રીની સફળતાથી અસુરક્ષિત અનુભવવાને બદલે તેનો ગર્વ લે છે. ઓફિસ હોય કે ઘર, તે સ્ત્રીના મંતવ્યોને પૂરતું મહત્ત્વ આપે છે. રસોડાના કામમાં મદદ કરવી કે બાળકના ઉછેરમાં સક્રિય ભાગીદારી નોંધાવવી તેને પોતાની મર્દાનગી પર પ્રહાર નથી લાગતો, પણ તે તેને પોતાની જવાબદારી સમજે છે. તે ‘લેડિઝ ફર્સ્ટ’ કહીને માત્ર દરવાજો ખોલવા પૂરતી નમ્રતા નથી  દાખવતો,  પણ સ્ત્રીના વ્યક્તિત્વ અને તેની સ્વતંત્રતાનો આદર કરે છે. તેની નજરમાં આદર એ દેખાડો નથી, પણ તેના સંસ્કારનું પ્રતિબિંબ છે.

આધુનિક જેન્ટલમેન પોતાની આર્થિક અને સામાજિક સફળતાનો ક્યારેય અહંકાર નથી કરતો. આજના સોશ્યલ મીડિયાના યુગમાં જ્યાં દરેક વ્યક્તિ પોતાની જાતને શ્રેષ્ઠ સાબિત કરવા મથી રહી છે  ત્યાં જેન્ટલમેન શાંત રહીને પોતાનું કામ કરે છે. તે ‘શાંત આત્મવિશ્વાસ’ (Self Confidence) ધરાવે છે. તેને પોતાની મોંઘી ગાડી કે બ્રાન્ડેડ ઘડિયાળના ફોટા મૂકીને દુનિયાને પ્રભાવિત કરવાની જરૂર નથી લાગતી. તેનું વ્યક્તિત્વ તેના પહેરવેશ કરતાં  તેના શબ્દો અને તેના વર્તનથી વધુ પ્રભાવી બને છે. તે હોટેલના વેઈટર સાથે કેવી રીતે વાત કરે છે, રસ્તા પરના ભીખારી પ્રત્યે કેવી દયા રાખે છે અને પોતાનાથી પદમાં નાની વ્યક્તિ સાથે કેવી રીતે વર્તે છે  તેના પરથી તેની ‘જેન્ટલમેનશિપ’ સાબિત થાય છે. તેની નમ્રતા એ કોઈ રણનીતિ નથી, પણ તેનો સ્વભાવ છે.

આજના સમયમાં ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ Definition of a Modern Gentlemanદુનિયાએ માનવીય સંબંધોમાં અંતર વધાર્યું છે   ત્યારે  આ આધુનિક જેન્ટલમેન ડિજિટલ એટિકેટ્સને પણ મહત્ત્વ આપે છે. તે સોશિયલ મીડિયા પર કોઈની ટીકા કરતી વખતે કે ચર્ચા કરતી વખતે પોતાની મર્યાદા નથી ચૂકતો. તે અશ્ર્લીલતા કે ટ્રોલિંગથી દૂર રહે છે. તેની ઓનલાઇન હાજરી પણ એટલી જ ગરિમાપૂર્ણ હોય છે જેટલી તેની ઓફલાઇન હાજરી હોય છે. તે મેસેજ કે ઇ-મેલનો જવાબ આપવામાં વિવેક જાળવે છે અને સામેવાળી વ્યક્તિના સમયની કિંમત સમજે છે. આ ઉપરાંત, તે પર્યાવરણ અને સમાજ પ્રત્યે પણ સજાગ હોય છે. તે સમજે છે કે પૃથ્વી પરના સંસાધનો પર માત્ર તેનો જ હક નથી, પણ આવનારી પેઢીનો પણ છે. તેની જીવનશૈલીમાં એક પ્રકારનો સંયમ અને સભાનતા જોવા મળે છે.

શારીરિક રીતે પણ આધુનિક જેન્ટલમેન પોતાની સંભાળ રાખે છે, પણ તે કોઈ પ્રદર્શન માટે નહીં. તે સ્વસ્થ રહેવા માટે વ્યાયામ કરે છે અને સાફ-સુથરા રહેવાને પ્રાધાન્ય આપે છે. તેની ગ્રૂમિંગ સેન્સ તેના વ્યક્તિત્વને નિખારે છે. તે ફેશનના આંધળા અનુકરણમાં નથી માનતો, પણ જે પહેરે છે તેમાં તેની ગરિમા જળવાય તેનું ધ્યાન રાખે છે. તેની પસંદગીમાં ક્લાસિક મૂલ્યો અને આધુનિકતાનો સુમેળ હોય છે. તે પુસ્તકો વાંચે છે, દુનિયામાં શું બની રહ્યું છે તેની જાણકારી રાખે છે અને પોતાની જાતને સતત અપડેટ રાખે છે. પોતે  એક ‘જીવનભરનો વિદ્યાર્થી’ છે, જે માને છે કે શીખવાની કોઈ ઉંમર નથી હોતી. તેની પાસે દરેક વિષય પર પોતાનો તાર્કિક મત હોય છે, છતાં તે બીજાના મતનો અનાદર નથી કરતો.

આધુનિક જેન્ટલમેનની સૌથી મોટી ઓળખ તેની ‘સ્પષ્ટતા’ છે. તે પોતાના વચનનો પાકો હોય છે. જો તેણે કોઈને સમય આપ્યો હોય, તો તે સમયસર પહોંચે છે. જો તેણે કોઈ કામ કરવાની હા પાડી હોય, તો તે ગમે તે ભોગે પૂરું કરે છે. તેની કથની અને કરણીમાં કોઈ ફરક હોતો નથી. તે જૂઠું બોલીને કે કોઈને છેતરીને સફળતા મેળવવા કરતા પ્રામાણિક રહીને હારવાનું વધુ પસંદ કરે છે. તેના માટે ચારિત્ર્ય એ સૌથી મોટી મૂડી છે. મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં પણ તે પોતાનો સંયમ ગુમાવતો નથી. જ્યારે બીજા લોકો ગુસ્સામાં કે દબાણમાં આવીને વિવેક ભૂલી જાય છે  ત્યારે જેન્ટલમેન પોતાની સ્વસ્થતા જાળવી રાખીને ઉકેલ શોધવા પર ધ્યાન આપે છે.

આફ્ટરઑલ, આધુનિક જેન્ટલમેન બનવું એ કોઈ મંજિલ નથી, પણ એક અવિરત યાત્રા છે. તે દરરોજ પોતાની ભૂલોમાંથી શીખે છે અને ગઈકાલ કરતાં  આજે થોડો વધુ સારો માણસ બનવાનો પ્રયત્ન કરે છે. તે પરંપરાગત શિષ્ટાચાર અને આધુનિક ઉદારતા વચ્ચેનો પુલ છે. તે પોતાના પિતાના સંસ્કારોને સાથે રાખે છે અને પોતાના પુત્ર માટે નવા ઉદાહરણો સ્થાપિત કરે છે. સમાજમાં જ્યારે અરાજકતા, સ્વાર્થ અને ઘોંઘાટ વધતો જતો હોય ત્યારે એક જેન્ટલમેન પોતાની શાંતિ અને સભ્યતાથી વાતાવરણને ગરિમાપૂર્ણ બનાવે છે. સાચો જેન્ટલમેન એ નથી જે દુનિયાને બદલવાની વાતો કરે છે, પણ એ છે જે પોતાના વર્તનથી દુનિયાને વધુ સુંદર અને રહેવા યોગ્ય બનાવે છે. તેનું હોવું એ આસપાસના લોકો માટે સલામતી અને વિશ્વાસનો પર્યાય છે. આ જ આધુનિક જેન્ટલમેનનું સાચું લક્ષણ અને તેની ઓળખ છે. જેન્ટલમેન હોવું એ કોઈ ‘સ્ટેટસ’ નથી, પણ એક ‘સ્ટાન્ડર્ડ’ છે, જે માણસે પોતાની જાત માટે નક્કી કરવાનું હોય છે.