ગુજરાતના લોકનૃત્યનું નામ પડે એટલે સામાન્ય રીતે ગરબા અને દાંડિયા-રાસનું જ ચિત્ર આંખો સામે તરવરે છે અને એમાં પણ હવે જ્યારે નવરાત્રિને ગણતરીના દિવસો બાકી રહ્યા છે ત્યારે આજે આપણે વાત કરીશું ગુજરાતની સમૃદ્ધ લોકસંસ્કૃતિના એક એવા અનોખા અને ઊર્જાથી ભરપૂર નૃત્યની કે જે ગરબાથી સાવ અલગ છે. અમે અહીં વાત કરી રહ્યા છીએ ટિપ્પણી નૃત્યની.

સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો (મુખ્યત્વે ચોરવાડ, વેરાવળ અને પોરબંદર)માં પ્રચલિત આ નૃત્યનો ઇતિહાસ કોઈ રાજદરબાર સાથે નહીં, પરંતુ શ્રમિક મહિલાઓની કાળી મજૂરી અને અથાક પરિશ્રમ સાથે જોડાયેલો છે. કોળી અને ખારવા સમુદાયની બહેનોએ પોતાના શારીરિક થાકને ઉતારવા અને કામમાં ઉત્સાહ જાળવી રાખવા માટે શરૂ કરેલી આ પરંપરા સમય જતાં વિશ્વપ્રસિદ્ધ લોકનૃત્ય બની ગઈ.

કેવી રીતે થઈ ટિપ્પણી નૃત્યની શરૂઆત?
જૂના જમાનામાં ગુજરાતના દરિયાકાંઠે મકાનોના ધાબા (છત) કે ભોંયતળિયાને મજબૂત અને વોટરપ્રૂફ બનાવવા માટે ચૂનો, રેતી અને પથ્થરના મિશ્રણને લાકડાના ખાસ સાધન વડે કૂટીને (ટીંપીને) બેસાડવામાં આવતું હતું. આ કપરું કામ મોટાભાગે કોળી સમુદાયની મહિલાઓ કરતી હતી.

કાળઝાળ તડકામાં કલાકો સુધી એકધારી મજૂરી કરતી વખતે ઊર્જા ટકાવી રાખવા અને કામમાં એકરૂપતા લાવવા મહિલાઓ એક લયમાં લાકડાના ડંડા પછાડવા લાગી અને સાથે લોકગીતો ગાવા લાગી. ધીમે ધીમે આ લયબદ્ધ શ્રમે એક સુંદર કલાસ્વરૂપ ધારણ કરી લીધું, જેને 'ટિપ્પણી' નામ મળ્યું.

શું છે 'ટિપ્પણી' સાધન અને કેવી રીતે થાય છે પ્રસ્તુતિ?
ટિપ્પણી એ આશરે 175 સે.મી. લાંબી લાકડાની લાકડી હોય છે, જેના નીચેના છેડે ચોરસ કે ગોળાકાર લાકડાનો અથવા લોખંડનો વજનદાર બ્લોક જોડાયેલો હોય છે. મહિલાઓ બે સામસામેની હરોળમાં કે ગોળ ઘેરામાં ઊભી રહીને ધીમી ગતિથી શરૂઆત કરે છે. એકસાથે જમીન પર ટિપ્પણી પછાડવાનો 'ઠક-ઠક' અવાજ ઢોલ, શરણાઈ અને મંજીરાના તાલ સાથે ભળીને એક અદભુત અને રોમાંચક સંગીતમય વાતાવરણ રચે છે.

પારંપરિક વેશભૂષા અને આજનું મહત્વ:
આ નૃત્ય કરતી નર્તકીઓ પરંપરાગત સૌરાષ્ટ્રીયન ચણિયા-ચોળી, આભલા ભરેલી ઓઢણી અને ચાંદીના ભારે ઘરેણાં પરિધાન કરે છે, જે ગ્રામીણ લોકસંસ્કૃતિની આગવી ઓળખ દર્શાવે છે. એક સમયે માત્ર શ્રમનો ભાગ રહેલું આ નૃત્ય આજે ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક મહોત્સવો, રાષ્ટ્રીય મંચો અને માંગલિક પ્રસંગોએ ભારે ઉત્સાહથી રજૂ કરવામાં આવે છે. શ્રમમાંથી કળાનું સર્જન કેવી રીતે થઈ શકે તેનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ ટિપ્પણી નૃત્ય પૂરું પાડે છે.

છે ને એકદમ અનોખી માહિતી? આ માહિતી અત્યારે જ તમારા મિત્રો અને પરિવારના સભ્યો સાથે શેર કરીને તેમના જનરલ નોલેજમાં વધારો કરજો હં ને? આવી જ બીજી કામની માહિતી જાણવા માટે અમારી સાથે જોડાયેલા રહો.