મુંબઈ: મહારાષ્ટ્ર અને ખાસ કરીને મુંબઈમાં ગણેશોત્સવનું આગવું મહત્વ છે. ગણેશ ચતુર્થીના દિવસથી મુંબઈની ગલીઓ અને પંડાલો બાપ્પાના જયઘોષથી ગુંજી ઊઠે છે. મુંબઈના પ્રસિદ્ધ લાલબાગચા રાજાના દર્શન માટે દર વર્ષે લાખો ભક્તો ઉમટી પડે છે, પરંતુ લાલબાગ ઉપરાંત શહેરમાં એવા અનેક પ્રખ્યાત સાર્વજનિક ગણપતિ છે, જેમની મૂર્તિ, પરંપરા અને ભવ્ય સજાવટ ભક્તોને આકર્ષે છે.

જો તમે આ ગણેશોત્સવમાં મુંબઈના અલગ-અલગ પ્રખ્યાત ગણપતિના દર્શન કરવા માંગતા હો, તો ચીંચપોકલી ચા ચિંતામણી, ગણેશગલ્લી ચા રાજા અને માટુંગાના જીએસબી મહાગણપતિના દર્શનનો લ્હાવો ચોક્કસ લેવો જોઈએ. આ ત્રણે ગણપતિએ પોતાના આ વર્ષની થીમ અને મૂર્તિનો ફર્સ્ટ લુક બહાર પડ્યો હતો. 

https:

1. ચિંચપોકલી ચા ચિંતામણી 

ચિંચપોકલી ચા ચિંતામણી મુંબઈના સૌથી જૂના અને ઐતિહાસિક જાહેર ગણપતિઓમાંનો એક છે. ચિંચપોકલી સાર્વજનિક ઉત્સવ મંડળની સ્થાપના 6 સપ્ટેમ્બર 1920ના કરવામાં આવી હતી. મંડળની સત્તાવાર વેબસાઇટ મુજબ, લોકમાન્ય બાલ ગંગાધર ટિળકના જાહેર ગણેશોત્સવ દ્વારા લોકોમાં એકતા અને રાષ્ટ્રીય ભાવના જગાવવાના વિચારથી પ્રેરાઈને તેની સ્થાપના થઈ હતી.  

આ સમયગાળો ભારતના સ્વાતંત્ર્ય આંદોલન માટે અત્યંત મહત્વનો હતો. 1 ઓગસ્ટ 1920ના રોજ લોકમાન્ય ટિળકના અવસાન બાદ માત્ર થોડા અઠવાડિયામાં ચિંચપોકલીના યુવાનો એકત્ર થયા અને ટિળકના વિચારોને આગળ વધારવા માટે સાર્વજનિક ગણેશોત્સવ શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો. 

મંડળની શરૂઆત માટે સ્થાનિક લોકો પાસેથી માત્ર ચાર આણાની વર્ગણી લેવામાં આવતી હતી.  ચિંચપોકલી, લાલબાગ અને પરેલ તે સમયે મુંબઈના ગિરણી કામદારોનો વિસ્તાર હતો. અહીં મોટી સંખ્યામાં મહારાષ્ટ્ર અને કોંકણમાંથી આવેલા કામદારો વસતા હતા. તેથી ગણેશોત્સવ માત્ર ધાર્મિક ઉજવણી ન રહી, પરંતુ કામદાર વર્ગની એકતા, સામાજિક જાગૃતિ અને રાષ્ટ્રીય ભાવનાનું માધ્યમ બન્યો. 

આ મંડળની ખાસ ઓળખ તેની ભવ્ય આગમન યાત્રા છે. 2020માં મંડળે 100 વર્ષની પરંપરા પૂર્ણ કરી હતી અને આજે ચિંતામણી મુંબઈના સૌથી જાણીતા ગણપતિઓમાં ગણાય છે. 1956થી મંડળ દ્વારા નવરાત્રિ ઉત્સવ પણ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો, એટલે તેની પ્રવૃત્તિઓ માત્ર ગણેશોત્સવ પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. 

2. ગણેશગલીના 'મુંબઈચા રાજા'

ગણેશગલ્લીના મુંબઈચા રાજા 1928માં સ્થાપિત થયા હતા. લાલબાગ સાર્વજનિક ઉત્સવ મંડળ, ગણેશગલ્લીને દક્ષિણ મુંબઈના સૌથી જૂના અને પ્રતિષ્ઠિત ગણેશ મંડળોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. મંડળની સત્તાવાર માહિતી અનુસાર તેની સ્થાપના 1928માં થઈ હતી. સમય જતાં ગણેશગલ્લીના ગણપતિ માત્ર ધાર્મિક આસ્થાનું કેન્દ્ર ન રહ્યાં, પરંતુ ભવ્ય થીમ, વિશાળ મૂર્તિ અને સર્જનાત્મક સજાવટ માટે પણ જાણીતા બન્યા. મંડળની સત્તાવાર માહિતી મુજબ 1977 પછી ગણેશગલ્લીના ગણરાજે ખાસ ઓળખ મેળવી અને મુંબઈચા રાજા તરીકે તેમની લોકપ્રિયતા વધી. 
   
3. જીએસબીના મોંઘેરા 'મહાગણપતિ'

કિંગ્સ સર્કલ વિસ્તારમાં પ્રસિદ્ધ જીએસબી સેવા મંડળ મહાગણપતિની ગણેશોત્સવ પરંપરા 1955માં શરૂ થઈ હતી. જીએસબી સેવા મંડળની સ્થાપના 1951માં વિજયાદશમીના દિવસે થઈ હતી. શરૂઆતમાં કમલા મિલ્સમાં કામ કરતા ગૌડ સારસ્વત બ્રાહ્મણ સમાજના કેટલાક સભ્યો એકત્ર થયા હતા. 

તેમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ અંતિમવિધિ અને સંબંધિત ધાર્મિક સેવાઓ માટે એક સંસ્થા ઊભી કરવાનો હતો. બાદમાં આ સભ્યો નિયમિત રીતે ભજન અને ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ કરવા લાગ્યા અને મંડળની કામગીરી વિસ્તરતી ગઈ. 
1955માં પ્રથમ ગણેશોત્સવ માત્ર 14 ઇંચની મૂર્તિ સાથે શરૂ થયો હતો. ત્યારબાદ વર્ષો સાથે મૂર્તિનું કદ, ભક્તોની સંખ્યા અને ઉત્સવની ભવ્યતા વધતી ગઈ. આજે જીએસબી મહાગણપતિ મુંબઈના સૌથી જાણીતા અને ભવ્ય ગણપતિઓમાં ગણાય છે. આ ગણપતિ મુંબઈના સૌથી અમીર ગણપતિ મનાય છે આ વર્ષે આ મંડળે 700 કરોડનો રેકોર્ડ વીમો ઉતાર્યો છે. 

મુંબઈમાં ગણેશોત્સવ માત્ર ધાર્મિક તહેવાર નથી, પરંતુ શહેરની સાંસ્કૃતિક ઓળખનો પણ મહત્વનો હિસ્સો છે. લાલબાગચા રાજા સૌથી વધુ લોકપ્રિય હોવા છતાં ચીંચપોકલી ચા ચિંતામણી, ગણેશગલ્લી ચા રાજા અને જીએસબી મહાગણપતિ જેવા ગણપતિઓ પણ પોતાની આગવી પરંપરા, ભવ્યતા અને આસ્થાના કારણે લાખો ભક્તોને આકર્ષે છે. 

ગણેશ ચતુર્થીના આ પાવન અવસરે મુંબઈમાં હોવ તો આ ત્રણેય પ્રખ્યાત ગણપતિના દર્શનનો લ્હાવો ચોક્કસ ચૂકશો નહીં. મુંબઈ હોય કે અમદાવાદ કે સુરત કે દેશના કોઈ પણ ખૂણામાં આવતીકાલથી શરુ થયેલા ગણેશોત્સવની ભક્તો યથાશક્તિ પૂજાપાઠ કરશે અને એમની કૃપા બારેમાસ રહે એના માટે સેવા કરશે, ત્યારે આ તહેવારને તમારે વધુ ભક્તિમય બનાવવો હોય ત્યારે જાણી લેજો તેના સ્થાપના અને વિસર્જનના મૂહુર્તો પણ.