23-September-2019

Mobile App
ePaper | Home | Contact Us | Archives   Welcome Guest  | Log In | Register
                     
સ્ત્રી અને પુરુષ: સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામ હજી ચાલુ જ છે

સુનામી-એષા દાદાવાળા



આજે થોડા સવાલો પૂછવા છે. સ્વતંત્રતા એટલે શું? જે પરતંત્ર નથી એને સ્વતંત્ર કહેવાય? સ્ત્રીની સ્વતંત્રતા પુરૂષની સ્વતંત્રતાથી કઇ રીતે જુદી પડે? પુરૂષની સ્વતંત્રતા-સ્ત્રીની સ્વતંત્રતાથી વધારે કે ઓછી?

સ્ત્રી માટે સ્વતંત્રતાનો અર્થ શું હોય શકે? બાળકો પિકનિક પર ગયા હોય ત્યારે સ્ત્રી પોતાને સ્વતંત્ર મહેસૂસ કરે છે. એ એવું માને છે કે-બાળકો નહીં હોય ત્યારે જ એને પોતાને માટે સમય મળતો હોય છે. સાસુ ચારધામની યાત્રાએ ગયા હોય ત્યારે કેટલીક સ્ત્રીઓને સ્વતંત્રતા અનુભવાતી

હોય છે.

સાસુની ગેરહાજરીમાં પૂરા ઘર પર પોતાનું રાજ આવી જાય એવું એ માને છે. આવી સ્ત્રીઓ માને છે કે નિર્ણયો લેવાથી સ્વતંત્રતા આવી જતી હોય છે. કેટલીક સ્ત્રીઓ ‘રવિવાર’ને સ્વતંત્રતા દિવસ તરીકે ઉજવે છે. રજાના દિવસે રસોડું બંધ’નું એલાન કરતી સ્ત્રીઓની આ આઝાદી પતિનાં મૂડની ગુલામ છે એવું જાણતી હોવા છતાં આંખ આડા કાન કરવાની એને આદત પડી ગઇ હોય છે, જેનો પતિ બિલકુલ છૂટ ન આપતો હોય એવી સ્ત્રીઓ પંદરમી ઑગસ્ટ જેવા એકાદ દિવસને ઝંખવા માંડે છે, જેનો પતિ ખૂબ છૂટ આપતો હોય એવી સ્ત્રીઓ સ્વતંત્રતા અને સ્વચ્છંદતા - બેઉને ભેગા કરી નાખતી હોય છે.

પુરૂષો માટે સ્વતંત્રતા જુદી હોય છે. પોતાનાં મોબાઇલનું બિલ પોતે જાતે જ ભરતો હોવા છતાં વારેવારે ફોન ચેક કરતી પત્ની એને હાથમાં લાઠી પકડીને જુલમ ગુજારતા અંગ્રેજો જેવી લાગતી હોય છે. સિગારેટનાં બે-ત્રણ કશ કે બિયરનાં ગ્લાસ વચ્ચે પુરૂષ પોતાની સ્વતંત્રતાને શોધતો ફરતો હોય છે. એના માટે સ્વતંત્રતાનો અર્થ પોતાની સ્પેસ-એવો હોય છે. આ એક એવી સ્પેસ છે-જેમાં તમારી મમ્મીએ આવું કર્યુંથી લઇને શૅરબજાર બારસો પોઇન્ટ નીચે આવી ગયો જેવી વાતો એ બરદાશ્ત નથી કરી શકતો. આવી સ્પેસ મેળવવા એ મરણિયો થઇ

શકે છે.

ભારત દેશ આઝાદ થયો ત્યારે આપણો કાનૂન-આપણો કાયદો અને આપણી સરકાર આવી. સ્ત્રી અને પુરૂષ બંને પાસે પોતાનો કાયદો, પોતાનો કાનૂન અને પોતાની સરકાર હોવા છતાં સવાલ એ છે કે બેઉ સ્વતંત્ર છે ખરા?

આપણે ત્યાં લગ્ન વખતે એવું કહેવામાં આવે છે કે ‘અમારા ઘરમાં તો બધી જ છૂટ છે.’ આપણે છૂટનો અર્થ સ્વતંત્રતા કરી નાખ્યો છે. હકીકતે સ્વતંત્રતા છૂટ આપવાથી નહીં-સમાનતાથી આવે છે.

સમાનતાનાં બેઉ પલ્લાં સરખા થાય ત્યારે સ્વતંત્રતાનો જન્મ થતો હોય છે. સમાનતાનો આ અધિકાર સૌથી પહેલા લગ્નથી તૂટે છે. સ્ત્રી અને પુરૂષને અઢારમા વર્ષે મતાધિકાર મળી જાય છે, પણ બેઉને લગ્ન કરવાનો અધિકાર સરખી ઉંમરે મળતો નથી.

આપણે એવું માનીએ છીએ કે સ્ત્રી અઢારમા વર્ષે શારીરિક અને માનસિક રીતે લગ્ન કરવા માટે પાકટ થઇ જાય છે અને આપણે એવું પણ માનીએ છીએ કે અઢારમા વર્ષે જીવનસાથી માટેની એની પસંદગી પુખ્ત બની ચૂકી હોય છે.

એનો અર્થ એવો છે કે સ્ત્રી અઢારમા વર્ષે સંપૂર્ણપણે પુખ્ત બની ચૂકી જાય છે, પણ પુરૂષને લગ્ન કરવાનો અધિકાર એકવીસમા વર્ષે મળે છે-એટલે કે લગ્ન કરવા જેટલી શારીરિક અને માનસિક પુખ્તતા પુરૂષમાં ત્રણ વર્ષ મોડી આવે છે.

લગ્નવિષયક કે જિંદગીવિષયક નિર્ણયો લેવામાં કાયદાકીય રીતે સ્ત્રીને પુરૂષ કરતાં ત્રણ વર્ષ આગળ મૂકવામાં આવી છે. પોતાની જિંદગીનો નિર્ણય લેવા માટે પુરૂષ એકવીસમા વર્ષે પાકટ બને છે તો કરોડો લોકોની જિંદગી જેના પર નિર્ભર છે એવી ચૂંટણીમાં મત આપવા માટે અઢારમા વર્ષે એને કેવી રીતે પાકટ ગણવામાં આવે છે? આ અસમાનતા સ્ત્રી અને પુરૂષ વચ્ચેની સ્વતંત્રતાને જોખમમાં મૂકે છે.

જો પુરૂષને એકવીસમા વર્ષે લગ્નનો અધિકાર આપવામાં આવે તો સ્ત્રીને પણ એકવીસમા વર્ષે જ લગ્નનો અધિકાર મળવો જોઇએ.

આવો જ એક બીજો મુદ્દો છે કે લગ્ન પછી સ્ત્રી અને પુરૂષ-બેઉની સ્વતંત્રતાનો. આપણી સંસ્કૃતિ પિતૃપ્રધાન છે. દુનિયામાં કેટલાક દેશો એવા પણ છે, જ્યાં માતૃપ્રધાન સંસ્કૃતિ છે. માતૃપ્રધાન સંસ્કૃતિમાં લગ્ન કરીને પતિ પત્નીનાં ઘરે રહેવા જાય છે.

પિતૃપ્રધાન સંસ્કૃતિમાં લગ્ન બાદ પત્ની પતિનાં ઘરે રહેવા જાય છે. પિતૃપ્રધાન સંસ્કૃતિમાં સ્ત્રીની સ્વતંત્રતા જોખમાય છે-જ્યારે માતૃપ્રધાન સંસ્કૃતિમાં પુરૂષની સ્વતંત્રતા જોખમાય છે. આ પણ એક મોટી અસમાનતા છે. સ્ત્રી માટે લગ્ન કરવા માટે પિતાનું ઘર છોડી દેવું અનિવાર્ય થઇ જાય છે. જો સ્ત્રીએ પિતાનું ઘર છોડવું પડતું હોય તો પુરૂષ કેમ ન છોડી શકે? સ્ત્રી અને પુરૂષ-બેઉજણ જો પોતાનું ઘર છોડે તો લગ્ન સમાનતાનાં લેવલ પર આવી શકે.

સ્વતંત્રતા જ્યારે સમાનતાનાં લેવલ પર આવે ત્યારે મોટાભાગનાં સવાલો દૂર થઇ જતા હોય છે. સંબંધો સ્વતંત્રતાની આ સમાનતા પર ટકતાં હોય છે. પત્નીને એનાં દોસ્તો સાથે ફિલ્મમાં જવા દેવી કે પતિનાં વૉટ્સઍપ ચેક ન કરવા એ સ્વતંત્રતા નથી-એકમેકને અપાતી સ્પેસ છે, જ્યારે બેઉ પલ્લા એક સરખા હોય ત્યારે એકમેક સાથે આંખો મળી શકે છે-નહીંતર જે પલ્લું ઉપર હોય એની આંખ ઉપર અને જે પલ્લું નીચે હોય એની આંખ કાયમ નીચી જ રહે છે.

સ્વતંત્રતાને સમજવા માટે સમાનતાનું ગણિત સમજવું ખૂબ જરૂરી છે. એક રંગનાં કપડાં પહેરવા એ સમાનતા નથી-એક સરખા લેવલ પર હોવું, સાથે ઉપર ઊઠવું એ સમાનતા છે.

કોઇ સવાલ પૂછનારું ન હોય તો સ્વતંત્રતા આવી જતી નથી, પણ પૂછાયેલા સવાલની સામે આપણે જે જવાબ આપવા ઇચ્છીએ છીએ એ જવાબ કોઇપણ પ્રકારનો વરખ ચઢાવ્યા વિના હિંમતથી આપી શકીએ તો આપણે સ્વતંત્ર છીએ એવું માનવું.

આપનું મંતવ્ય
Indic Character Map
Name
ફીડબેક
Verification Text  * Type below text for verification

4w8i77o6
ભાષા   યોગ્ય ભાષા પસંદ કરો
Copyright © 2000-2001 Bombay Samachar.
Reproduction in whole or in part without written permission is prohibited.
Designed, Developed & Maintained By : www.soft-mac.com